Zamek Podsreda
Zamek Podsreda jest jednym z lepiej zachowanych przykładów architektury romańskiej w Słowenii. Pierwsza wzmianka o nim pod nazwą Hörberg (później zapisywany także jako Herberch lub Herperg) pojawia się w 1213 roku. Nazwa ta nawiązywała do niemieckiego określenia schronienia. Historia zamku rozpoczyna się w połowie XII wieku. Jego lokalizacja nie była przypadkowa wzniesiono go na zalesionym grzbiecie wzgórza nad rzeką Bistricą. Kontrolował ważny szlak handlowy łączący dolinę Sawy z regionem Styrii oraz strzegł granicy między ówczesnymi ziemiami niemieckimi a Węgrami.
Około roku 1150 powstało proste założenie na planie prostokąta na osi północ-południe. Na całej długości północnej kurtyny wzniesiono romański dwukondygnacyjny budynek mieszkalny, przed który znajdował się otoczony murem dziedziniec. Podczas prowadzonych w ostatnich latach prac konserwatorskich odkryto pierwotne wejście. Ku zaskoczeniu badaczy umieszczone ono było w północnej ścianie zamku tak, że prowadziło przez szeroką salę na parterze budynku prosto na wewnętrzny dziedziniec. Odkryty portal ma 3,6 metra wysokości, co pozwalało wjechać do zamku bez zsiadania z konia. Zdziwieniu budzi fakt, że przed wejściem nie odkryto śladu fosy obronnej i połączonego z nią mostu zwodzonego.
W drugie fazie rozbudowy zamku około 1180 roku po zewnętrznej stronie muru południowego dobudowano kilkukondygnacyjną wieżę. Wzniesiona na planie kwadratu pełniła rolę bergfriedu, czyli wieży ostatecznej obrony. Świadczą o tym grube masywne mury oraz wysoko umieszczone wejście dostępne z korony murów obronnych. Na początku XIII wieku, prawdopodobnie ze względu na wzrost liczby mieszkańców zamku, sytuacja zmieniła się do tego stopnia, że konieczne było wybudowanie kolejnego budynku mieszkalnego. Powstał wzdłuż południowego odcinka muru obronnego. Na parterze posiadał pomieszczenia gospodarcze. Wyższe kondygnacje miały charakter mieszkalny i reprezentacyjny, co podkreślono arkadowymi otworami okiennymi w formie biforiów. Około 1260 roku oba budynki połączono nowym skrzydłem łączącym, którego część wzniesiono w formie wieży, w której umieszczono kaplicę zamkową.
W 1339 roku zamek przeszedł na własność Fryderyka I, protoplasty hrabiów Celje najpotężniejszego i najbardziej wpływowego rodu szlacheckiego w historii Słowenii. W czasie XIV-wiecznej i późniejszych renesansowych modernizacji zamek przekształcił się w bardziej złożony zespół. Powstał południowy dziedziniec zewnętrzny, zachodnie gospodarcze podzamcze, oraz tzw. Wielka Sala. Po bezpotomnej śmierci, Ulryka II Celje, który został zamordowany w Belgradzie w 1456 roku, wybuchła wojna o sukcesję. Ostatecznie zamek Podsreda wraz z całymi dobrami rodu przeszedł na własność cesarskiej dynastii Habsburgów. Oddany w dzierżawę często zmieniał właścicieli, co ograniczyło jego jakąś gruntowniejszą przebudowę. W XVI i XVII wieku region był nękany najazdami osmańskimi oraz wielkimi powstaniami chłopskimi m.in. w 1573 roku. Choć wiele okolicznych zamków ucierpiało, Podsreda dzięki silnym murom obronnym przetrwała te niepokoje bez większych zniszczeń.
W 1617 roku zamek kupił hrabia Sigmund von Tattenbach. W 1701 roku odziedziczyła go hrabina Eleonora E. Barbo, a po jej śmierci jej córka Maria H. z Apfaltrern, a w 1787 roku baron Franz Lazarini. W tym okresie obiekt stracił swój obronny charakter. Radykalnej przebudowie uległa wieża. Na jej parterze powstało sklepione przejście bramne prowadzące na wewnętrzny dziedziniec. Inne barokowe zmiany takie jak arkadowy dziedziniec i klatki schodowe nadały zamkowi cechy rezydencji mieszkalnej. W 1848 roku majątek został zakupiony przez księcia Werianda z Windisch- Grätz, który nadał mu dzisiejszy wygląd. Pod koniec II wojny światowej w 1945 roku zamek został splądrowany i podpalony.
Komunistyczne władze Jugosławii odebrały rodzinie Windisch-Grätz zamek wraz z majątkiem. Pozbawiony opieki, dachów i okien obiekt został wystawiony na działanie czynników atmosferycznych. Przez niemal 40 lat popadał w ruinę, a okoliczni mieszkańcy traktowali go jako darmowe źródło materiałów budowlanych. W latach 70. XX wieku zamek był już kompletną, porośniętą lasem ruiną, której groziło całkowite zawalenie. W 1983 roku przystąpiono do kompleksowego programu rewitalizacji zabytku. Głównym celem prac było wyeksponowanie najstarszych romańskich elementów założenia. Zakończenie prac i udostępnienie obiektu dla zwiedzających nastąpiło w 2015 roku.
Na przestrzeni wieków zamek nie uległ wielkim przemianom. Zachowały się oba romańskie skrzydła i wieża główna bergfried oraz wieża z kaplicą. Całość uzupełniają przyległe budynki gospodarcze oraz dziedziniec przedzamcza. Odtworzono Wielką Salęz doskonale zachowanymi drewnianymi stropami belkowymi. Obecnie przestrzeń ta jest wykorzystywana do organizacji ślubów, koncertów oraz wystaw artystycznych. Jedną z atrakcji jest umieszczona w przyziemiu średniowieczna kuchnia Została w pełni zrekonstruowana i wyposażona w ogromne, otwarte palenisko z historycznym przewodem kominowym. Jest w pełni funkcjonalna czasami podczas wydarzeń kulturalnych przygotowuje się w niej potrawy według dawnych receptur. W części zamkowych pomieszczeń urządzono pokoje gościnne.
