Miejskie mury obronne Inowrocławia
Już we wczesnym średniowieczu w miejscu dzisiejszego miasta istniała osada, która rozwinęła się dzięki występującym tutaj naturalnym źródłom soli i działającym warzelniom. Pierwsza wzmianka z dokumentu księcia Leszka, syna Bolesława Kędzierzawego mówiąca o targu książęcym „in Novo Wladislaw” pochodzi z 1185 roku. Prawdopodobnie pod koniec XII wieku Inowrocław stał się siedzibą kasztelani. W 1230 roku książę Kazimierz Konradowic syn księcia Konrada Mazowieckiego otrzymuje od ojca Kujawy, które stają się udzielnym księstwem ze stolicą w Inowrocławiu. Około 1238 roku książę nadał osadzie magdeburskie prawa miejskie zapewne po zniszczeniu jej przez najazd wojsk księcia pomorskiego Świętopełka. Nowo powstałe miasto otoczone zostało fortyfikacjami drewniano-ziemnymi.
Na przełomie XIII i XIV wieku przystąpiono do budowy murów miejskich. Otoczone umocnieniami miasto zajmowało powierzchnię 16 ha i miało formę zbliżoną do prostokąta, zwężonego uskokowo w części północnej z powodu warunków naturalnych. Łączna długość murów wynosiła 1600 metrów. Miały około 1,8-2,1 metra grubości i około 5-7 metrów wysokości zwieńczone był przedpiersiem z blankami i gankiem dla straży. Do ich budowy użyto cegły palcówki układanej w wątku polskim na kamiennym cokole przy użyciu wapiennej zaprawy. Na całym obwodzie wzniesiono prostokątne baszty wysunięte przed lico i tej samej wysokości co mur. Późniejsze lustracje wspominają, że baszt było 16 zapewne w tym ujęto także trzy wieże bramne. Dodatkową ochronę zapewniała otaczająca miasto fosa oraz ziemny wał.
Do miasta prowadziły trzy bramy: od północy Bydgoska, od wschodu Toruńska i od południa Poznańska. Miały formę wież z umieszczonym w przyziemiu przejazdem bramnym. W płn.-zach. narożniku miasta zbudowano zamek miejski będący siedziba książęcą.
W 1331 roku mury Inowrocławia oparły się szturmowi wojsk krzyżackich. Rok później miasto po krótkim oblężeniu zrezygnowało z obrony i poddało się Krzyżakom, którzy okupowali je przez 5 lat. Sto lat później, w 1431 roku, miasto zostało ponownie zdobyte przez Krzyżaków i spalone. Po tym wydarzeniu umocnienia miejskie zmodernizowano. Krenelaż zastąpiono przedpiersiem z otworami strzelniczymi. W narożnikach obwodu wzniesiono wysokie okrągłe wieże. Bramę Toruńską wzmocniono przedbramiem, późniejsze zniszczenia nie pozwalają stwierdzić, czy podobne wzmocnienia otrzymały pozostałe bramy. Lustracja z 1616 roku wspomina, że miasto posiada pełen obwód z bramami basztami i umocnieniami ziemnymi, które utrzymywano i remontowano w obawie przed najazdem tureckim.
Po zniszczeniu miasta przez Szwedów w 1656 roku nie spełniające już swych walorów obronnych średniowieczne mury zaczęły popadać w ruinę. W XIX wieku dokonano ich całkowitej rozbiórki podobnie jak pozostającego w ruinie zamku. Do naszych czasów zachowały się jedynie dwa nie pełnej wysokości odcinki murów miejskich. Krótszy około 10 metrowy przy szkole muzycznej na ul. Kilińskiego. Dłuższy około 25 metrowy stanowiący tylną ścianę budynków przy ul. Kasztelańskiej. Dzięki zakończonym w styczniu 2024 roku pracom, fragment przy Kasztelańskiej zrekonstruowano. W przybliżeniu przedstawia prawdopodobny wygląd murów obronnych wraz ze zwieńczeniem w postaci przedpiersiem z blankami oraz gankiem dla straży.
