Miejskie mury obronne Bodzentyna
Bodzentyn został lokowany w 1345 roku na terenach wsi Tarczek z inicjatywy biskupa krakowskiego Bodzanta. W 1355 roku otrzymał z rąk króla Kazimierza Wielkiego prawa miejskie. Miasto usytuowane zostało na skarpie rzeki Psarki wykorzystując naturalne walory obronne miejsca. Strome zbocza chroniły je od zachodu, południa i północy, jedynie od wschodu teren był otwarty w stronę płaskowyżu. Zachodnią najbardziej obronną cześć wzgórza zajął zamek biskupów krakowskich wraz z podzamczem.
W drugiej połowie XIV wieku z inicjatywy biskupa krakowskiego Floriana z Mokrska, rozpoczęto wznoszenie murów obronnych. Uważa się również, że biskup był fundatorem budowy zamku. W pierwszej kolejności postawiano umocnienia od strony wschodniej, a następnie od północnej i południowej. Kontynuowane zapewne przez kolejnych biskupów prace doprowadziły do zamknięcia wspólnym pierścieniem terenu miasta oraz zamku. Między miastem a zamkiem znajdował się jedynie drewniany parkan z bramą. Zbudowane na planie zbliżonym do owalu mury miejskie zamknęły teren o powierzchni około 7 hektarów. Ich długość bez odcinka zachodniego wyniosła 750 metrów.
Mury miejskie Bodzentyna wzniesiono z łamanego piaskowca wyrównanego do lica i układanego z warstwami wyrównawczymi co 1,2 m. Miały około 1,5-1,65 m grubości i prawdopodobnie ponad 7 metrów wysokości. Późniejsze zniszczenie nie pozwalają stwierdzić jakie miały zwieńczenie. Prawdopodobnie był to krenelaż z chodnikiem dla straży. Brak informacji, czy mury już w swej początkowej fazie wzmocnione były basztami. Być może dobudowano je w trakcie modernizacji umocnień w XV wieku. Jedna umiejscowiona była w narożniku płn.-wsch. druga od południa. Miały pierwotnie plan prostokąta w trakcie późniejszych przebudów zyskały cylindryczną nadbudowę. Kolejna niewielkich rozmiarów baszta znajdowała się w płd.-zach. narożniku podzamcza. Lokalizacja pozostałych nie jest znana. Mur od strony miasta obiegała ulica podmurna. Od najbardziej zagrożonej atakiem strony wschodniej miasto dodatkowo chroniła sucha fosa oraz ziemny wał.
Do miasta prowadziły dwie bramy: od południa Krakowska i od wschodu Opatowska, która w czasie późniejszej rozbudowy wzmocniona została przedbramiem. Niestety brak informacji o wyglądzie bram. Dokonane w 2022 roku podczas prac remontowych na ulicy Langiewicza odkrycie fundamentów bramy Opatowskiej może pozwoli na jej lepsze poznanie. Trzecia brama zwana Zamkową lub Senatorską prowadziła z miasta do zamku. W 1673 roku pierwotną drewnianą zastąpiono murowaną. Także dzielący teren miasta i zamku parkan zastąpiono murem kamiennym o grubości 0,6-0,8 metra.
Ostatnim z biskupów krakowskich, który mieszkał w Bodzentynie był Kajetan Ignacy Sołtyk. W 1797, na mocy konwencji rozbiorowej, miasto przeszło na własność rządu. Prawa miejskie Bodzentyn utracił decyzją cara w 1870 roku. Już w połowie XVIII wieku miejskie mury obronne były częściowo zrujnowane. W następnym stuleciu rozpoczęto ich rozbiórkę. W 1836 roku rozebrano bramę Opatowską. Mająca miejsce w kolejnych latach rozbudowa Bodzentyna zatarła w wielu miejscach przebieg otaczających go fortyfikacji. Do naszych czasów nie zachowała się żadna z bram ani baszt. a jedynie fragmenty murów.
Przeprowadzone w latach 80-tych XX wieku i na początku XXI wieku prace zabezpieczające i częściowo rekonstrukcyjne pozwoliły wyeksponować zachowane pozostałości miejskich umocnień. Najdłuższy prawie 100 metrowy znajduje się w płn.-zach. części miasta. Krótsze odcinki zachowały się we wschodniej oraz południowej części obwodu.
