Miejskie mury obronne Opatowa

Początkiem istnienia Opatowa była położona w okolicach dzisiejszego klasztoru Bernardynów osada i gród zwany Żmigród. W 1237 r. książę śląski Henryk Brodaty, wówczas również książę krakowski i sandomierski oddał Opatów wraz z okolicznymi wsiami biskupowi lubuskiemu. Przyjmuje się, że w trzeciej ćwierci XIII wieku biskupi lokowali miasto. W latach 20-tych XIV wieku biskup Stefan II dokonał translokacji miasta na sąsiednie wzgórze w pobliże kolegiaty św. Marcina. W 1370 i 1384 roku Opatów został zniszczony przez najazdy Litwinów. Prawdopodobnie w tym okresie miasto otaczały wały ziemno-drewniane. W 1502 roku Opatów został doszczętnie zniszczony w czasie najazdu Tatarów.  Znajdujące się w kompletnej ruinie miasto w 1514 roku  biskup lubuski Teodoryka sprzedał za cenę dziesięciu tysięcy florenów Krzysztofowi Szydłowieckiemu.

Nowy właściciel przekształcił Opatów w renesansową twierdzę miejską. W 1522 roku określano je już mianem fortalicium, co potwierdza istnienie solidnych umocnień. Kamienne mury wzniesiono z miejscowego wapienia i cegły, a ich obwód miał około 1,4 kilometra. Ściany o grubości dochodzącej do 2–3 metrów wzmocniono przyporami i niewielkimi trójkątnymi bastionami. Do miasta prowadziły cztery bramy: Krakowska, Lubelska, Sandomierska oraz Warszawska. Niestety późniejsze zniszczenia oraz brak badań uniemożliwiają obecnie dokładne odtworzenie miejskich umocnień. Mury obronne wzniesione na lessowym podłożu nieustannie były zagrożone zawaleniem. Obowiązek ich utrzymania spoczywał na mieszczanach, co wymuszało ciągłe prace przy ich wzmacnianiu. Opatów po raz kolejny podupadł w trakcie „potopu” szwedzkiego w latach 1665-1660. Mury Opatowa służyły mieszkańcom jeszcze w XVII wieku, lecz z biegiem czasu, po licznych zniszczeniach wojennych i utracie znaczenia militarnego, zaczęły popadać w ruinę. W XIX wieku większość rozebrano, a uzyskany kamień wykorzystano przy budowie domów. Do naszych czasów przetrwała Brama Warszawska oraz nieliczne fragmenty murów przy ulicy Kilińskiego – dziś stanowiące cenny relikt przeszłości.

Brama Warszawska została zbudowana z kamienia na planie kwadratu. Pierwotnie była wyższa, dziś posiada wyłącznie jedną kondygnację z drewnianym stropem. Zwieńczona jest zrekonstruowaną, stylizowana na renesansową, attyką. Zewnętrzną stronę budowli, tuż pod otworem strzelniczym, zdobi herb Szydłowieckich Odrowąż trzymany przez smoka.